Tworzenie przystępnych treści edukacyjnych

Przystępność polega na tym, aby z Twoich treści mogło korzystać jak najwięcej osób. Często w tym kontekście myślimy o osobach z niepełnosprawnością. Jednak przystępne materiały są ułatwieniem dla wszystkich, w tym dla użytkowników urządzeń mobilnych, osób, które mogą mieć wolne połączenie z internetem, osób z trudnościami w uczeniu się, osób starszych i wielu innych grup. 

Dzięki przystępnym treściom wszyscy mają szansę odnieść z Twojego kursu większe korzyści. Poszerzy się grono Twoich potencjalnych odbiorców, a więc dostęp do treści Twojego kursu będzie miało więcej osób, w tym osoby z niepełnosprawnością.

W procesie tworzenia treści wideo przystępność jest aspektem często pomijanym, ponieważ zakłada się, że czynności mające poprawić przystępność materiałów generują spore koszty na etapie produkcji. Jednak wcale tak nie jest. 

W dwóch częściach przedstawiamy kilka ogólnych zaleceń, dzięki którym Twój kurs stanie się bardziej przystępny:

  • Zalecenia dotyczące treści wideo
  • Zalecenia dotyczące treści kursu

Zalecenia dotyczące treści wideo

W tej sekcji zbiór wskazówek dotyczących przystępnych treści wideo składa się z dwóch części:

  • Treści audio
  • Treści wizualne

Treści audio

Ważne jest, aby pamiętać, że wielu uczestników może w ogóle nie oglądać Twojego kursu, a jedynie go słuchać. Poza tym wielu kursantów może słuchać Twoich materiałów na urządzeniu mobilnym, polegając jedynie na instrukcjach audio, zapewniających bardziej elastyczny dostęp do kursów. Uczestnicy niewidomi lub słabowidzący mogą nie być w stanie oglądać treści na ekranie i mogą jedynie słuchać dźwięku. Uczestnicy niesłyszący lub słabosłyszący będą koncentrować się bardziej na napisach do filmów. Aby Twój kurs był jak najbardziej przystępny i użyteczny dla tych grup, upewnij się, że same treści audio i napisy wystarczą, aby skutecznie przekazać to, czego chcesz nauczyć. 

Tworzenie maksymalnie skutecznych treści audio, które same w sobie przekazują cały materiał kursu, jest też  bardzo dobrą metodą w projektowaniu dydaktycznym, dzięki której uczestnicy, którzy w trakcie słuchania śledzą jednocześnie obraz, są w stanie lepiej zrozumieć kurs. Aby zadbać o przystępność treści audio, musisz pamiętać o trzech zasadach:

  • Wyjaśniaj elementy wizualne zawarte w slajdach.
  • Używaj nieskomplikowanego języka.
  • Dodaj napisy.

Objaśnianie czynności na ekranie lub elementów wizualnych w slajdach

Omów każdy element wizualny widoczny na ekranie, chyba że służy wyłącznie do celów dekoracyjnych. Podaj tytuł slajdu, zanim zaczniesz omawiać dany temat, lub ewentualnie niech tytuł pojawi się w pierwszym lub drugim zdaniu wykładu.

Źle: „Przeczytajcie tekst widoczny na slajdzie lub na ekranie”.

Dobrze: „Jak widać, recenzje mojego kursu są dość pozytywne, a ktoś wspomina nawet, że po jego ukończeniu dostał pracę!”.

Opisując obrazy, nie używaj zwrotów, których rozumienie opiera się na zmyśle wzroku, tj. unikaj odwoływania się do kolorów czy kierunku (np. „kliknijcie w kwadrat”, „pole w lewej części strony”, „duży niebieski tekst” itp.). 

Źle: „Więc po prostu robię to tak i problem rozwiązany”. Wyrażaj się jasno i precyzyjnie. 

Dobrze: „Zaznaczam cały akapit kursorem, a następnie klikam przycisk „Wyrównaj do lewej”, aby to naprawić.  Funkcja ta jest też dostępna w menu Format”.

Źle: „Idę linijka po linijce i bum, doszliśmy do procedury!”. 

Dobrze: „Gdy osiągnę punkt przerwania w tej procedurze, przejdę przez kod za pomocą klawisza F7.  Mogę też wybrać przycisk „Przejdź do” znajdujący się na panelu”.

Używaj nieskomplikowanego języka.

Załóż z góry, że dwie trzecie uczestników kursu nie będzie rodzimymi użytkownikami Twojego języka.  Unikaj wyrażeń idiomatycznych, ponieważ mogą być dla takich osób niezrozumiałe. Postaraj się, aby język Twojego skryptu audio nie był zbyt skomplikowany ani kwiecisty.

Mów powoli i wyraźnie, używając prostego języka. Poświęć odpowiednią ilość czasu na wprowadzenie nowych tematów, co ułatwi odbiór treści wszystkim uczestnikom, zwłaszcza tym, którzy mogą potrzebować więcej czasu na zrozumienie treści i przeczytanie tekstu oraz dla których omawiane zagadnienia są nowością.

Dodaj napisy.

Udemy zapewnia napisy generowane automatycznie i transkrypcje kursów w języku angielskim, hiszpańskim i portugalskim, ale mogą się w nich zdarzać błędy. Najlepiej samodzielnie upewnić się, że po wygenerowaniu napisów wszystko jest w porządku. Napisy powinny dokładnie odzwierciedlać to, co zostało powiedziane w filmach:

  • Sprawdź, czy nazwy własne, żargon branżowy i terminy techniczne zostały dobrze wygenerowane i mają poprawną pisownię.
  • Uwzględnij wypełniacze, ponieważ usunięcie ich z napisów może powodować dysonans poznawczy u użytkowników, którzy jednocześnie słuchają dźwięku i czytają napisy.

Dowiedz się więcej o napisach generowanych automatycznie przez Udemy. Zwróć uwagę, czy poprawnie zostały wygenerowane nazwy własne oraz istotne dla kursu terminy, które mogą być dla uczestników nowością. Filmy i dźwięk na żywo z napisami będą miały również  wygenerowaną przez Udemy transkrypcję.

W przypadku kursów bez funkcji automatycznie generowanych napisów (wszystkie oprócz kursów w j. angielskim, portugalskim i hiszpańskim) tutaj dowiesz się więcej o tym, jak przesłać własne napisy.

Podsumowanie najlepszych praktyk dotyczących przystępności treści audio

  • Postaraj się, aby Twój skrypt audio był samowystarczalny, niczym audiobook. Tam, gdzie to możliwe, nie uzależniaj rozumienia skryptu od elementów wizualnych.
  • Omów każdy element wizualny widoczny na ekranie, chyba że służy wyłącznie do celów dekoracyjnych.
  • Daj uczestnikom czas na zrozumienie treści. Mów w miarowym tempie, nie za szybko. Rób pauzy, aby uczestnicy mieli czas na zapoznanie się z treściami, zarówno dźwiękowymi, jak i wizualnymi.
  • Używaj prostego języka. Niech Twoje zdania i akapity będą zwięzłe. 
  • Używaj popularnych słów. Unikaj zbyt swobodnego lub potocznego języka, skrótów i żargonu, a także skomplikowanych metafor i idiomów. 
  • Omawiaj zwięźle i precyzyjnie najważniejsze zagadnienia i podkreślaj kluczowe punkty. Unikaj zbędnych słów i zdań. Mów o tym samym na różne sposoby, co ułatwi zrozumienie treści.
  • Dodaj dokładne napisy do wszystkich treści mówionych.

Treści wizualne 

Wielu instruktorów poświęca dużo czasu na wizualne aspekty swoich filmów. Chociaż prezentowanie dopracowanych i spójnych treści wizualnych jest istotne, zebraliśmy kilka wskazówek, które pomogą instruktorom zadbać o użyteczność i czytelność treści dla wszystkich grup uczestników. Zaburzenia widzenia mają wiele postaci, od dobrze znanej krótkowzroczności czy dalekowzroczności przez daltonizm do całkowitej utraty zdolności widzenia kolorów i bardzo słabego, niewyraźnego lub tunelowego widzenia. Dzięki zastosowaniu kilku podstawowych zasad można sprawić, że treści wizualne będą przystępne dla możliwie jak największej liczby osób:

Styl i rozmiar czcionki

  • Wielkie litery mogą być mało czytelne. Staraj się nie pisać WIELKIMI LITERAMI.
  • Pamiętaj, że wielu uczestników będzie korzystać z Twojego kursu na urządzeniach mobilnych. Zadbaj o to, aby czcionka była czytelna na mniejszych ekranach. Zalecany rozmiar czcionki: co najmniej 12pt, ale najlepiej 14–16pt.

Kolorystyka

  • Pomyśl o tym, w jaki sposób używasz koloru. Osoby niedowidzące lub cierpiące  na daltonizm mogą mieć trudności z oglądaniem filmów lub materiałów, których rozumienie zależy od dobrego rozpoznania barw lub które mają słaby kontrast kolorów. Staraj się zawsze wskazywać na treść w sposób, który nie zależy od tego, czy ktoś potrafi rozróżniać kolory. Na przykład, aby odróżnić terminy, możesz oprócz koloru użyć etykiet tekstowych .
  • Nie używaj zbyt wielu jasnych czy neonowych kolorów. Jasne kolory mogą utrudnić zrozumienie treści użytkownikom z zaburzeniami poznawczymi.

Inne

  • Unikaj komplikowania prezentacji. Dla niektórych osób slajd z wieloma skomplikowanymi elementami wizualnymi może nie być zrozumiały. Mogą nie być w stanie skupić się na temacie filmu.
  • Nigdy nie stosuj szybko migających elementów wizualnych, ponieważ mogą wywołać atak padaczki. Unikaj zwłaszcza treści migających w kolorze czerwonym.

Podsumowanie najlepszych praktyk dotyczących przystępności treści wizualnych

  • Unikaj stosowania WIELKICH LITER.
  • Zawsze dbaj o to, aby tekst i grafika na ekranie były wystarczająco duże, aby mogłe je odczytać osoby słabowidzące.  Stosuj odpowiedniej wielkości czcionki – nie mniejsze niż 12 punktów. 
  • Używaj kolorów, które nie zlewają się ze sobą i które zapewniają wystarczający kontrast między treścią a tłem.
  • Nigdy nie przekazuj informacji jedynie za pomocą koloru.  Jest to szczególnie ważne, gdy w swoich filmach korzystasz z wykresów. Wyobraź sobie, jak zastosowane elementy graficzne będą wyglądać wydrukowane w czerni i bieli.  Czy każdy byłby w stanie je zrozumieć? 
  • Nie używaj zbyt jasnych kolorów.
  • Niech tło będzie uporządkowane, bez zbędnych elementów. 
  • Układ treści ma być prosty i zrozumiały. Powinno   być jasne, jak poruszać się po treści.
  • Ilustracje, ikony itp. mają uzupełniać, a nie zastępować tekst.  
  • Unikaj szybko migających elementów, ponieważ mogą wywołać atak padaczki. Bezpiecznie jest stosować maksymalnie 3 błyski w ciągu 1 sekundy. 
  • Sprawdź pisownię, gramatykę i czytelność.

Zagadnienia dotyczące przystępności treści kursu

Filmy i zawartość kursu Udemy wzajemnie się uzupełniają, wzmacniając to, czego nauczasz, i rozwijając nowe umiejętności. Jeśli treść Twojego kursu jest nieprzystępna, nieprzystępny będzie cały kurs.

W tej sekcji podzieliliśmy zasady przystępnej treści kursu na cztery części: 

  • Układ i organizacja treści
  • Semantyka dokumentu
  • Tekst alternatywny do obrazów i multimediów
  • Kontrast kolorów

 

Treść utworzona z wykorzystaniem znaczników semantycznych będzie łatwiej przystępna dla czytników ekranowych. Na przykład poprawnie sformatowane listy i tabele będą odczytywane przez czytnik ekranowy w sposób zapewniający oczekiwany poziom kontekstu. 

Dobrze jest też znać elementy obniżające przystępność treści dla czytników ekranowych.Pierwszym przykładem są scalone komórki, np. w tabeli, ponieważ czytnik ekranowy może mieć trudności z poruszaniem się po nich i z prawidłowym odczytaniem układu treści.  Co więcej, w przypadku formatowania bez znaczników semantycznych czytnik ekranowy może dostarczać mylących informacji.  Na przykład, gdy punkty zostały oznaczone gwiazdką i tabulatorem, czytnik ekranowy odczyta „tabulator” lub „gwiazdka” zamiast „punkt”.

Układ i organizacja treści

Niech treść kursu będzie uporządkowana. Podziel ją na krótsze akapity z wyróżniającymi się nagłówkami. Będzie ona wówczas bardziej czytelna i łatwiejsza do szybkiego przeglądnięcia dla wszystkich użytkowników.

We wszystkich dokumentach dodaj na początku spis treści lub podsumowanie (w maksymalnie dwóch zdaniach lub w postaci listy wypunktowanej) tego, co będzie omawiane.

Ponadto zalecamy dołączenie słowniczka terminów do pobrania, który będzie świetną pomocą dla uczestników w trakcie kursu. W miarę możliwości dodaj też slajdy kursu w formie pliku do pobrania lub udostępnij link do slajdów.

Zawsze sprawdzaj pisownię, gramatykę i czytelność. W ramach dodatkowych działań kontrolnych poproś kogoś znajomego, aby przeczytał i przetestował treść Twojego kursu.

Semantyka dokumentu

Semantyka, tj. znaczenie różnych części treści, ma kluczowe znaczenie, szczególnie dla użytkowników niewidomych i słabowidzących. Semantyka to różnica między rozumieniem, czy coś jest nagłówkiem lub fragmentem zwykłego tekstu, lub czy coś znajduje się na liście lub w akapicie. Wiele osób korzysta z czytników ekranowych (np. JAWS, NVDA lub Voiceover) w celu uzyskania dostępu do treści. Łatwiej będzie im zrozumieć kurs, jeśli treść będzie zawierać znaczniki semantyczne. Na przykład poprawnie sformatowane listy i tabele będą odczytywane przez czytnik ekranowy w sposób zapewniający oczekiwany poziom kontekstu. 

Dobrze jest też znać elementy obniżające przystępność treści dla czytników ekranowych.Pierwszym przykładem są scalone komórki, np. w tabeli, ponieważ czytnik ekranowy może mieć trudności z poruszaniem się po nich i z prawidłowym odczytaniem układu treści.Co więcej, w przypadku formatowania bez znaczników semantycznych czytnik ekranowy może dostarczać mylących informacji.

W tej sekcji przedstawimy zagadnienie poprawy semantyki treści cyfrowych jedynie w ogólnym zarysie, ale na końcu dokumentu zamieściliśmy wiele materiałów, które pomogą Ci zrozumieć elementy semantyczne poszczególnych programów, z których instruktorzy korzystają do tworzenia treści kursu.

Znaczniki nagłówkowe

Organizuj treść przy użyciu znaczników nagłówkowych (czasami oznaczanych w edytorach tekstu itp. jako nagłówek „H1” lub „Heading 1”). Tytuł dokumentu powinien być nagłówkiem pierwszego poziomu, podtytuł powinien być nagłówkiem drugiego poziomu itd. Unikaj pomijania poziomów nagłówków (np. przeskakiwania z nagłówka poziomu pierwszego do trzeciego).

Nagłówki to jeden z najlepszych sposobów na zwiększenie przystępności treści. Stosowanie wizualnie uporządkowanych znaczników nagłówkowych sprawia, że treść jest bardziej zrozumiała zarówno dla użytkowników widzących, jak i niewidomych.

Przykłady znaczników nagłówkowych

Listy punktowane i numerowane

Nie stosuj tabulatora ani gwiazdki do tworzenia listy. Stosuj wielopoziomowe listy z punktorami lub numerami.

Prosty układ tabeli

Uważaj na wiersze i kolumny o szerokim zakresie i unikaj wielopoziomowych nagłówków tabeli. To kolumny lub wiersze, które zostały scalone. W miarę możliwości unikaj stosowania tabel na ekranie.

Stosuj linki mające formę opisu.

Unikaj zwrotów typu:

  • „Kliknij tutaj” 
  • „Tutaj”
  • „Więcej”
  • „Dodatkowe informacje”
  • „Dowiedz się więcej”
  • „Dalej” 

Nie używaj samych adresów URL jako linków, np. www.abcde.com.

Tekst alternatywny do obrazów i multimediów

Dodaj zrozumiały i oparty na kontekście tekst alternatywny do obrazów w dokumentach, prezentacjach slajdów itp.  Taki tekst zostanie przeczytany na głos osobom korzystającym z czytnika ekranowego lub innych technologii wspomagających.

  • W tym celu możesz skorzystać z wielu narzędzi. Pola tekstu alternatywnego są czasami oznaczone jako „tekst alternatywny”, „alternatywny”, a nawet „opis obrazu”. Jeśli takie pole jest dostępne, wpisz w nim tekst alternatywny do obrazu.
  • Tekst alternatywny powinien przedstawiać treść i funkcję obrazu, a niekoniecznie jego szczegółowy opis. Zastanów się: gdyby trzeba było usunąć obraz, jaki tekst mógłby go zastąpić? Ewentualnie, jeśli konieczne byłoby opisanie obrazu komuś przez telefon, o czym należałoby wspomnieć?
  • Jeśli obraz nie zawiera istotnego przekazu ani nie pełni żadnej funkcji lub jest jedynie ozdobnikiem, lub jeśli tekst alternatywny znajduje się w pobliskim tekście, w miarę możliwości pole tekstu alternatywnego do obrazu powinno być puste (niektóre narzędzia mają opcję „pusty”). 
  • Unikaj zwrotów takich jak „jest to zdjęcie przedstawiające”, „obraz przedstawia” lub „link do”. Technologia wspomagająca zajmie się tym i poinformuje użytkowników, że mają do czynienia z obrazem.
  • Używaj jak najmniejszej liczby słów, ale bez uszczerbku dla jasności lub kontekstu.

Przykładowy obraz

Na kanapie siedzą chłopczyk ze smartfonem, dziewczynka z tabletem i dziewczynka z laptopem.

Domyślny tekst alternatywny (nazwa pliku): kids-tech-revised.jpg
Często zdarza się, że domyślnie użyta jest nazwa pliku , co nie jest pomocne.

Zmodyfikowany tekst alternatywny: Na kanapie siedzą chłopczyk ze smartfonem, dziewczynka z tabletem i dziewczynka z laptopem.

Stosuj mocny kontrast kolorów

Kontrast kolorów, zwłaszcza między tekstem a tłem, powinien być odpowiednio duży. Dotyczy to również obrazów zawierających tekst.

Sprawdź w narzędziu WebAIM Color Contrast Checker , czy stosujesz odpowiedni kontrast barw oraz kolory sprzyjające przystępności treści. 

Pamiętaj, że najlepiej jest użyć wyszukiwarki kontrastów dostosowanej do Twojego konkretnego przypadku. Poniżej sprawdziliśmy kontrast między kolorowym tekstem  a białym tłem.

Oto kilka przykładów kolorów, które nie przeszły testu i których należy unikać (wynik poniżej 4,5:1):

Kolory, które nie zdały testu kontrastu i których należy unikać: żółty, jasnozielony, pomarańczowy, różowy i czerwony.

Poniższe kolory są dobrym wyborem, ponieważ zapewniają dobry kontrast (od 4,5 do 7: 

Kolory, które są dobrym wyborem i zapewniają dobry kontrast: niebieski, ciemnozielony i fioletowy 

Jednak najlepiej sprawdzą się poniższe trzy kolory, ponieważ zapewniają najmocniejszy kontrast (powyżej 7): 

Kolory zapewniające najlepszy kontrast: ciemnopomarańczowy, bardzo ciemny szary i czarny.

Ostrożnie z tabelami zawierającymi dane

  • Użyj możliwie najprostszej struktury tabeli. Uważaj na wiersze i kolumny o szerokim zakresie i unikaj wielopoziomowych nagłówków tabeli. Są to scalone kolumny lub wiersze — mogą być trudne w zrozumieniu i odczycie zarówno dla uczestników, jak i czytników ekranowych.
  • W miarę możliwości unikaj stosowania tabel na ekranie.

Podsumowanie najlepszych praktyk dotyczących przystępności treści kursu

Treść

  1. Niech treść kursu będzie uporządkowana. Podziel ją na krótsze akapity.
  2. W przypadku długich dokumentów podaj spis treści lub streszczenie.
  3. Dołącz słowniczek terminów jako materiał dodatkowy do pobrania.
  4. Sprawdź pisownię, gramatykę i czytelność.
  5. Unikaj stosowania WIELKICH LITER.

Semantyka dokumentu

  1. Stosuj znaczniki semantyczne.
  2. Stosuj listy punktowane i numerowane.
  3. Użyj możliwie najprostszej struktury tabeli.
  4. Uporządkuj treść, stosując znaczniki nagłówków. 
  5. Stosuj linki mające formę opisu.
  6. Unikaj stosowania adresów URL jako linków, chyba że dokument jest przeznaczony do wydruku lub adres URL jest niezbędnym elementem treści.

Tekst alternatywny

  1. Dodawaj odpowiedni tekst alternatywny do obrazów w dokumentach, prezentacjach slajdów itp.  

Kontrast kolorów

  1. Stosuj mocny kontrast kolorów. 

Materiały dodatkowe dotyczące przystępności dokumentów

Zdecydowanie zalecamy korzystanie z programów pakietu Microsoft Office (takich jak Word, Excel, Powerpoint itd.) w celu tworzenia dokumentów tekstowych, arkuszy kalkulacyjnych i prezentacji z ułatwieniami dostępu i edytowalnych dla użytkowników czytników ekranowych i innych technologii wspomagających. Pakiet Google Workspace (Dokumenty, Arkusze i Prezentacje Google) nie jest zasadniczo zbyt przystępny dla technologii wspomagających, zwłaszcza w zakresie edytowania.

Zasoby Web Aim na temat ułatwień dostępu

Zasoby pakietu Microsoft na temat ułatwień dostępu

Ułatwienia dostępu w Dokumentach i Prezentacjach Google

Zasoby Adobe PDF na temat ułatwień dostępu

Dodatkowe materiały na temat ułatwień dostępu

Zapoznaj się również z naszym Oświadczeniem o przystępności, w którym informujemy o zobowiązaniu platformy Udemy do zapewniania treści z ułatwieniami dostępu oraz podajemy nasze dane kontaktowe, z których można skorzystać w przypadku uwag lub sugestii związanych z przystępnością naszych usług.

Wszystko gotowe do stworzenia kursu? Do dzieła!

Stwórz kurs